dzbanusznik popielaty

Aspicilia cinerea (L.) Körb.

dzbanusznik popielaty (Aspicilia cinerea)
Ascomycota workowce
Arthoniomycetes
Dothideomycetes
Eurotiomycetes
Geoglossomycetes
Incertae sedis o niepewnej pozycji
Lecanoromycetes
Acarosporales
Baeomycetales
Candelariales
Lecanorales
Lecanoromycetidae
Ostropales
Peltigerales
Pertusariales
Icmadophilaceae
Megasporaceae
Aspicilia
Aspicilia cinerea dzbanusznik popielaty
Circinaria
Lobothalia łatownica
Megaspora
Ochrolechiaceae
Pertusariaceae
Teloschistales
Umbilicariales
nieprzypisany
Leotiomycetes patyczniaki
Lichinomycetes
Neolectomycetes
Pezizomycetes kustrzebniaki
Sordariomycetes
nieprzypisany
Basidiomycota podstawczaki
Myxomycetes
Myxomycota śluzorośla
Oomycota
Zygomycota
nieprzypisany
Opis

Plecha:

Areolkowata, czasami spękana na krawędziach, 1,5-8(15) cm średnicy, (0,1)0,2-0,6(1,2) mm grubości. Areolki kanciaste lub czasami nieregularne, płaskie lub lekko wypukłe lub nieco nierówne, (0,2)0,4-1,1(2) mm średnicy, przylegające do siebie lub oddzielone przez pęknięcia. Przedplesze występuje często, wzdłuż krawędzi plechy, w postaci wąskiej, ciemnej strefy, rzadko z frędzelkami, czarne, niebiesko-czarne lub brązowo-czarne, 0,1-0,5(1) mm szerokości. Powierzchnia górna biało-szara do szarej lub prawie biała, czasem z żółtawym odcieniem, matowa lub lekko błyszcząca. Kora górna grubości (15)20-40 mikrometrów, z kryształami, najwyższa część zazwyczaj ± brązowa, grubości 5-12(15) mikrometrów, złożona z komórek (4)5-7(9) mikrometrów średnicy. Kora pokryta warstwą rozkładających się strzępek o grubości 2-12(20) mikrometrów. W plesze występują zielenice chlorokokalne o średnicy kulistych komórek 5-16(20) mikrometrów.

Owocniki:

Apotecja aspicilioidalne, zwykle liczne, (0,1)0,3-1(1,6) mm średnicy, od 1 do 3(10) na areolce, okrągłe lub nieregularnie kanciaste. Tarczki czarne, brązowo-czarne, zwykle wklęsłe, czasami płaskie, rzadko wypukłe, bez oprószenia lub czasami z cienkim, białym nalotem. Brzeżek plechowy płaski do ± wzniesionego, w większych apotecjach często zanikający, zwykle w kolorze plechy, ale czasem ciemniejszy, rzadko jaśniejszy. Pierścień wokół owocników szerokości (20)40-90(100) mikrometrów, zazwyczaj I- ale czasami w części środkowej I+ niebieski. Komórki, w najwyższych częściach brązowe do oliwkowo-brązowych, ± kuliste, 4-6(7) mikrometrów średnicy. Epihymenium brązowe do oliwkowo-brązowego, czasem oliwkowe lub zielone, zwykle bez lub z kilkoma kryształkami. rzadko z dużą ilością kryształków, N+ zielony lub czasem niebiesko-zielony, K+ brązowy. Hymenium bezbarwne, I+ trwale niebieskie, 90-120(150) mikrometrów wysokości. Parafyzy koralikowate, (3)4-7(9) mikrometrów długości, górne komorki ± kuliste (2,5)3-4(5) mikrometrów szerokości, w dolnej części 1,5-2 mikrometrów szerokości, bez rozgałęzień lub nieznacznie rozgałęzione i zespolone. Subhymenium i hypotecjum jasne, I+ intensywnie niebieski (hypotecjum zazwyczaj I+ ciemniejszy niebieski niż subhymenium), razem 20(40)-60(80) mikrometrów grubości. Worki zgrubiałe, o wymiarach (45)60-90(100) x (13)17-26(30) mikrometrów, 8-zarodnikowe. Askospory bezbarwne, proste, elipsoidalne, o wymiarach (10)12-18(22) x 7-11(14) mikrometrów. Pyknidy występują rzadko, czasami jednak dość często, 1(4) za areolce, zanurzone, (100)120-220(350) mikrometrów średnicy. Ostiole czarne, punktowe, 50-100(170) mikrometrów średnicy. Pyknokonidia cienkie, proste lub lekko zakrzywione, o wymiarach (10)12-19(22) x (0,6)0,8-1(1.3) mikrometrów.

Barwienia:

Kora i rdzeń: I-, K+ czerwony, P+ pomarańczowy, C-.

Metabolity wtórne:

Kwas norstiktiowy, zazwyczaj ze śladowymi ilościami kwasu konnorstiktiowego, rzadko też z kwasem hyposalaziniowym.

Podłoże i ekologia:

Rośnie na skałach krzemionkowych, łupkach lub skałach wulkanicznych, rzadko również na skałach wapiennych. Podawano także plechy roznące na drewnie.

Występowanie:

Klimat umiarkowany, arktyczny-borealny i alpejski w Euroazji i Ameryce Północnej. W Polsce prawie na całym obszarze.

Uwagi:

Aspicilia cinerea charakteryzuje się szarą do prawie białej plechą z dość dużą ilością, czasami łączących się apotecjów, oraz oliwkowo-brązowym lub brązowym epihymenium, krótkim hymenium, koralikowatymi parafyzami, średniej wielkości zarodnikami (zazwyczaj o długości mniejszej niż 20 mikrometrów), konidiami o średniej długości, obecnością kwasu norstiktiowego. Aspicilia brucei przypomina Aspicilia cinerea, ale ma mniejsze apotecja, brak koralikowatych parafyz, ma mniejsze zarodniki i krótsze konidia. Aspicilia pacifica, inny podobny gatunek, ma mniejsze apotecja, większe zarodniki, wyższe hymenium i krótsze konidia. Aspicilia cuprea i Aspicilia olivaceobrunnea różnią się kolorem plechy i obie mają wyższe hymenium i większe zarodniki. Ponadto, Aspicilia cuprea ma znacznie dłuższe konidia niż Aspicilia cinerea.

 

Synonimy:

Gussonea cinerea (L.) Tornab., Lecanora cinerea (L.) Sommerf., Lecanora cinerea f. athallina Nyl., Lecanora cinerea f. cinerea (L.) Sommerf., Lecanora cinerea f. flexuosa (Schaer.) Zahlbr., Lecanora cinerea f. incrassata Vain., Lecanora cinerea f. lepidota (Leight.) Leight., Lecanora cinerea f. macra Nyl., Lecanora cinerea f. pruinosa Vain., Lecanora cinerea f. tigrina (Hoffm.) Zahlbr., Lecanora cinerea f. virens Wahlenb., Lecanora cinerea subsp. cinerea (L.) Sommerf., Lecanora cinerea var. atroalba Räsänen, Lecanora cinerea var. caesiogrisea Vain., Lecanora cinerea var. chiodectonoides (Anzi) Jatta, Lecanora cinerea var. cinerea (L.) Sommerf., Lecanora cinerea var. contorta (Hoffm.) Hepp, Lecanora cinerea var. insularis Vain. ex Räsänen, Lecanora cinerea var. lepidota Leight., Lecanora cinerea var. obscurata Fr., Lecanora cinerea var. pandeis T.P. Brisson, Lecanora cinerea var. pumila (Räsänen) Cretz., Lecanora cinerea var. sallensis (Räsänen) Zahlbr., Lecanora cinerea var. subcretacea Nyl., Lecanora cinerea var. sublutescens Nyl., Parmelia cinerea (L.) Hepp, Parmelia cinerea var. cinerea (L.) Hepp, Psora cinerea (L.) Hampe, Urceolaria cinerea (L.) Ach., Urceolaria cinerea f. cinerea (L.) Ach., Urceolaria cinerea f. depressa Rabenh., Urceolaria cinerea f. flexuosa Schaer., Urceolaria cinerea f. patellaris Schaer., Urceolaria cinerea f. solitaria Rabenh., Urceolaria cinerea var. alba Schaer., Urceolaria cinerea var. atrocinerea Schaer., Urceolaria cinerea var. cinerea (L.) Ach., Urceolaria cinerea var. notata Ach., Urceolaria cinerea var. vulgaris Schaer., Zeora cinerea (L.) Flot.

 

Opracował: Grzegorz Gajkowski

Inne nazwy
Synonimy polskie:okrążek popielaty
Nie znaleziono tematu w FAGu zawierającego "Aspicilia cinerea"
Budowa
Typ grzybazlichenizowane (porosty)
Odwiedzin profilu grzyba: 586